محمد رضا لاهورى
مقدمه 9
مكاشفات رضوى ( شرح مثنوى مولانا جلال الدين محمد بلخى ) 0 فارسى )
در دست نيست ؛ تنها همين اندازه دانسته شده كه خود در آغاز شرح مثنوى معنوى ( مكاشفات رضوى ) و به عنوان مقدمه از آن سخن مىراند كه در جوانى به خدمات ديوانى و سلطانى مىپرداخته و نيك برمىآيد كه از بزرگان درگاه پادشاهى و از علماى زمان خويش بوده . از سويى افسوس و دريغ خورده كه عمر عزيز و شريف خود را در اين راه دنيوى و فانى صرف كرده است . به هر روى ، چون فرصت گوشهنشينى و خلوت و فراغت خاطر دست داده ، و از پيش آرزوى همنشينى و همدمى با اين دلرباى سراسر ناز ( مثنوى معنوى ) را در سر مىپرورانده ، همّت را به مقتضاى : « ان اللّه يحبّ المعالى الهمم » كمر بسته و با عشقى تمام و شورى تام به حلّ مشكلات و رفع نكات و دقايق ابيات شش دفتر مثنوى معنوى پرداخته است . و از آن روى كه در اين راه سخت پرپيچ و خم و توانفرسا موفّق و مؤيّد باشد ، دست ارادت به جان زلال و دامن پاك ثامن الائمه حضرت امام على بن موسى الرضا - ع داده است . خود مىگويد : « شرح مثنوى مولوى را به تبرّك و تيمّن حضرت امام رضا - ع - به مكاشفات رضوى موسوم گردانيدم . » دربارهء خانوادهء وى اطلاع چندانى در دسترس نيست ؛ اما در دفتر سوم در حكايت زنى كه فرزندش نمىزيست ، مىگويد : « . . . قضا را شرح مثنوى به اين مقام رسيد كه اين سرگشتهء باديهء حيرت را پسرى كه غير او فرزند ديگر نبود ، درگذشت . و از ارتحال او حال آنچنان متغيّر گرديد كه عقل و هوش آواره ، جامهء صبر [ و ] شكيب پاره شد . . . » از اينجا به بعد تا پايان دفتر ششم ، با غمى جانكاه و اندوهى بىكران كه به شارح روى آورده ، ابيات با بىحوصلگى و كمدقتى شرح شده كه دقيقا و كاملا آشكار است . سبك و سياق مؤلف : مؤلف دانا و آگاه محمد رضا لاهورى براى شرح و گزارش ابيات مثنوى معنوى چند وجه را مدّ نظر قرار داده كه چكيده و كوتاه به آن پرداخته مىشود : الف ) شارح اولين نكتهاى را كه در شرح ابيات مورد توجه و عنايت قرار داده ، آن است كه در بيشتر جاها پيش از شرح ، نقدى كوتاه از داستان مورد نظر بازگو مىكند و مقصد و هدف حضرت مولانا را بيان مىفرمايد كه دو نمونه آورده شد :